Wat is spierspanningshoofdpijn?
Spierspanningshoofdpijn is de meest voorkomende hoofdpijn die wordt veroorzaakt door overmatige spanning in de spieren van nek, schouders en/of hoofd. Aan 1 of beide zijden van het hoofd voelt het dan drukkend, knijpend of strak aan. Vaak is de pijn mild tot matig van intensiteit en kan deze langdurig aanhouden.
Spanningshoofdpijn komt het vaakst voor in de leeftijdsgroep van 30 tot 39 jaar.[1] Tot wel 80% van de mensen heeft minimaal 1 maal per jaar last van spanningshoofdpijn. Bij vrouwen komt spanningshoofdpijn bijna 5 maal vaker voor dan bij mannen.[1]
De kenmerken van spierspanningshoofdpijn zijn:
- Niet-frequente periodieke spanningshoofdpijn
- Frequente periodieke spanningshoofdpijn: 1 tot 14 dagen per maand
- Chronische spanningshoofdpijn: meer dan 14 dagen per maand
Deze typen worden vervolgens ook nog geclassificeerd naar de aanwezigheid of afwezigheid van meer pijn na uitoefenen van druk op de spieren rondom het hoofd.
Chronische spanningshoofdpijn komt veel minder vaak voor. Ongeveer 3% van de wereldbevolking lijdt aan deze aandoening en vrouwen hebben 3 maal vaker last van deze pijn dan mannen.[1]
Hoe voelt spierspanningshoofdpijn aan?
Spierspanningshoofdpijn is een milde tot matige doffe, drukkende niet-kloppende pijn die aan 1 of beide kanten van het hoofd ervaren wordt zonder andere kenmerken. Het hoofd voelt zwaar aan, als een strakke muts of een strakke rubberen band rond het hoofd. Het voorhoofd, het achterhoofd en nek zijn vaak pijnlijk.
Deze klachten gaan vaak gepaard met verhoogde spierspanning in de spieren rondom het hoofd, nek en schouders.
Verergering van de klachten kan optreden bij mentale stress en bewegingen van hoofd en nek.[2]
Relatie met migraine en andere vormen van pijn
Meer dan 80% van de patiënten met migraine ervaart ook spanningshoofdpijn.[3] Bij 90% van de patiënten met spanningshoofdpijn is ook nekpijn aanwezig, en in 80% van de patiënten met spanningshoofdpijn komt ook lage rugpijn voor.[1]
Risicofactoren en triggers
De volgende aspecten spelen en rol in het ontstaan van spanningshoofdpijn.[1]
- Vermoeidheid
- Niet kunnen ontspannen na werk
- Weinig nachtrust
- Voorkomen in de familie (eerste graad bloedverwanten hebben een 3 maal meer kans op spanningshoofdpijn als deze aandoening in de directe familie voorkomt.
- Stress kan de spierspanning vergroten, en daarmee spanningshoofdpijn triggeren
Wat is de oorzaak van spanningshoofdpijn?
Meerdere factoren kunnen leiden tot het ontwikkelen van spanningshoofdpijn. Verhoogde gevoeligheid van de spieren en aanhechtingen van spieren rondom het hoofd is vaker aanwezig bij patiënten met spanningshoofdpijn, dan gezonde personen. Ook zijn deze plekken vaak gevoeliger tijdens een hoofdpijnperiode, met name bij het chronische type.
Harde spieren (verhoogde spiertonus) en pijnlijke drukpunten zijn vaak aanwezig in spieren bij mensen met een spanningshoofdpijn. Deze pijnlijke drukpunten (of triggerpoints) zijn vaak op de spierbuik of bij de aanhechting van de spier. Met name bij periodieke spanningshoofdpijn komen pijnlijke triggerpunten voor, wat vaak samen gaat met een verminderde bewegelijkheid van de nek en vaak ook een verkeerde houding (hoofd naar voren).[4]
Verhoogde concentratie ontstekingsstofjes (zoals IL-6) in de drukpunten kan zorgen voor overgevoelige pijnzenuwen.[5]
Overgevoeligheid op prikkels of pijn in patiënten met periodieke en chronische spanningshoofdpijn wijst op zogenoemde centrale sensitisatie. Dit betekent dat alle prikkels heftiger binnenkomen, en normale signalen als pijnlijk kunnen worden ervaren. De volumeknop voor prikkels wordt omhoog gedraaid, door steeds weer pijn te voelen. Hierdoor gaat het lichaam spieren aanspannen als een beschermingsreactie. Het gevolg is een vicieuze cirkel: pijn, spieren aanspannen, nog meer pijn etc. Dus meer hoofdpijn zorgt voor het aandraaien van de volumeknop. Uiteindelijk verandert dit de hersenen, die de chronische pijn nog eens extra in stand houden.[6]
Wat is de impact van spierspanningshoofdpijn?
De maatschappelijke kosten van spanningshoofdpijn zijn groot met behoorlijke impact op het werk, school en gezinsleven. Patiënten met periodieke spanningshoofdpijn rapporteren 8% verloren werkdagen. Ruim 40% van deze patiënten was minder effectief op werk, school en thuis vanwege de klachten.[7] Hoe vaker en intenser de spanningshoofdpijn optreedt, des te meer angst en depressie aanwezig kan zijn.[1]
Diagnostiek van spanningshoofdpijn
Het hoofdpijndagboekje is de beste ondersteunende methode voor het stellen van de diagnose spanningshoofdpijn. Het internationaal hoofdpijn genootschap (International Headache Society) heeft criteria opgesteld waaraan spanningshoofdpijn aan moet voldoen.
Periodieke spanningshoofdpijn
Minimaal 10 hoofdpijn episodes met een duur van 30 minuten tot 7 dagen
Ten minste 2 van de volgende symptomen
- Hoofdpijn aan beide kanten van het hoofd
- Drukkende / beklemmende pijn, niet-pulserend
- Milde tot matige intensiteit
- Geen verergering door normale dagelijkse activiteiten zoals lopen en traplopen
De volgende symptomen zijn NIET aanwezig
- Misselijkheid/ braken
- Licht- of geluidschuw, of aura’s (veranderingen in het gezichtsveld, of gevoel)
Niet-frequente periodieke spiersspanningshoofdpijn
- Minder dan 1 hoofdpijnaanval per maand
Frequente periodieke spanningshoofdpijn
- tussen 1 en 14 dagen per maand
Chronische spanningshoofdpijn
- Hoofdpijn met een duur van uren tot dagen of onophoudelijk
- Meer dan 15 dagen per maand gedurende minimaal 3 maanden
Aanvullend onderzoek
Aanvullend onderzoek is niet afwijkend bij spanningshoofdpijn. Er zijn geen specifieke diagnostische testen die spanningshoofdpijn kunnen aantonen.
Wel moet een MRI of CT scan van het hoofd worden overwogen in de volgende situaties:
- Afwijkend neurologisch onderzoek
- Atypische hoofdpijnklachten
- Plotselinge ernstige ‘donderslag hoofdpijn’. Hierbij moeten ernstige oorzaken worden uitgesloten, zoals
- Bloeding in de ruimte tussen de hersenen en de schedel (subarachnoïdale bloeding)
- Het scheuren van een bloedvat (arteriële dissectie)
- Bloedprop in de hersenen (veneuze trombose)
Welke andere ziektebeelden kunnen klachten veroorzaken die lijken op spanningshoofdpijn?
Primaire hoofdpijn
– Migraine
– Hemicrania continua
Secundaire hoofdpijn
– Hersentumor
– Hoofdpijn door medicatiemisbruik
– Sinus hoofdpijn
– Cervicogene hoofdpijn
Welke medicatie wordt aangeraden bij spanningshoofdpijn?
Het volgende stappenplan wordt geadviseerd bij spanningshoofdpijn, en komt overeen met de richtlijn.
Chronisch gebruik van pijnmedicatie moet vermeden worden aangezien dit juist hoofdpijn kan veroorzaken. In 20% van de patiënten met spanningshoofdpijn, ontstaat er ook hoofdpijn door misbruik van pijnmedicatie.
Eerste keus: paracetamol 500 mg tot 1000 mg per keer, max 4000 mg per 24 uur.
Tweede keus: NSAIDs
1) Diclofenac 50 mg tot max. 150 mg per 24 uur
2) Ibuprofen 400 mg tot 600 mg, zo nodig elke 4 tot 6 uur; max. 1200 mg per 24 uur
3) Naproxen 500 mg, zo nodig na 12 uur herhalen; max 1000 mg per 24 uur
Welke medicatie wordt aangeraden ter voorkoming van een aanval van spanningshoofdpijn?
– Amitriptyline de pijnprikkel wordt onderdrukt door meer aanwezigheid van serotonine en noradrenaline.
– Mirtazapine wordt als tweede keus aangeraden.
– Venlafaxine 150 mg blijkt meer verlichting te geven dan placebo.[8]
Kan acupunctuur spanningshoofdpijn verlichten?
Acupunctuur is het plaatsen van naalden in het lichaam. Vaak worden de pijnlijke punten bij spanningshoofdpijn aangeprikt. Acupunctuur kan effectief zijn bij periodieke en chronische spanningshoofdpijn.[9] De bewijskracht voor acupunctuur is net zo groot als voor amitriptyline, alleen dan met beduidend minder bijwerkingen.[1]
[1] Ashina S, Mitsikostas DD, Lee MJ, Yamani N, Wang SJ, Messina R, Ashina H, Buse DC, Pozo-Rosich P, Jensen RH, Diener HC, Lipton RB | Tension-type headache | Nature reviews. Disease primers | 2021 Mar 25;7(1):24. | 3 Mar 2021
[2] Spierings EL, Ranke AH, Honkoop PC | Precipitating and aggravating factors of migraine versus tension-type headache | Headache | 2001 Jun;41(6):554-8. | 6 Jun 2001
[3] Rasmussen BK, Jensen R, Schroll M, Olesen J | Epidemiology of headache in a general population--a prevalence study | Journal of clinical epidemiology | 1991;44(11):1147-57. | 2 Feb 1991
[4] Fernández-de-Las-Peñas C, Cuadrado ML, Pareja JA | Myofascial trigger points, neck mobility, and forward head posture in episodic tension-type headache | Headache | 2007 May;47(5):662-72. | 5 May 2007
[5] Schmidt P | [Hematuria] | Acta medica Austriaca | 1988;15(1):7-8. | 2 Feb 1988
[6] Bezov D, Ashina S, Jensen R, Bendtsen L | Pain perception studies in tension-type headache | Headache | 2011 Feb;51(2):262-71. | 2 Feb 2011
[7] Schwartz BS, Stewart WF, Simon D, Lipton RB | Epidemiology of tension-type headache | JAMA | 1998 Feb 4;279(5):381-3. | 2 Feb 1998
[8] Zissis NP, Harmoussi S, Vlaikidis N, Mitsikostas D, Thomaidis T, Georgiadis G, Karageorgiou K | A randomized, double-blind, placebo-controlled study of venlafaxine XR in out-patients with tension-type headache | Cephalalgia : an international journal of headache | 2007 Apr;27(4):315-24. | 4 Apr 2007
[9] Nielsen A | Acupuncture for the Prevention of Tension-Type Headache (2016) | Explore (New York, N.Y.) | 2017 May-Jun;13(3):228-231. | 1 Jan 1970
[10] Karadaş Ö, Inan LE, Ulaş Ü, Odabaşi Z | Efficacy of local lidocaine application on anxiety and depression and its curative effect on patients with chronic tension-type headache | European neurology | 2013;70(1-2):95-101. | 2 Feb 2024
[11] Karadaş Ö, Gül HL, Inan LE | Lidocaine injection of pericranial myofascial trigger points in the treatment of frequent episodic tension-type headache | The journal of headache and pain | 2013 May 22;14(1):44. | 5 May 2013